Quản lý chất thải tại Việt Nam

Việt Nam là một quốc gia đang phát triển nhanh chóng tại khu vực Đông Nam Á, với tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng, cùng quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa mạnh mẽ. Mặc dù những thành tựu này là động lực thúc đẩy nền kinh tế, chúng cũng đồng thời dẫn đến sự gia tăng lượng rác thải và đặt ra nhiều thách thức phức tạp trong công tác quản lý chất thải. Việc quản lý chất thải hiệu quả đóng vai trò then chốt  việc đảm bảo tính bền vững môi trường, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Số liệu về chất thải phát sinh tại Việt Nam năm 2018(Triệu tấn)

Các chính sách và quy định quan trọng

Chính phủ Việt Nam đã ban hành một số chính sách và quy định để giải quyết các vấn đề quản lý chất thải. Các sáng kiến này nhằm mục đích giảm thiểu phát sinh chất thải, thúc đẩy tái chế và tái sử dụng, và đảm bảo xử lý chất thải an toàn.

• Chiến lược quốc gia về quản lý tổng hợp chất thải rắn

  Chiến lược quốc gia về quản lý tổng hợp chất thải rắn, được phê duyệt năm 2009 và sửa đổi vào năm 2018, vạch ra hướng tiếp cận toàn diện của đất nước trong quản lý chất thải. Chiến lược tập trung vào việc giảm thiểu chất thải tại nguồn, khuyến khích hoạt động tái chế và nâng cao hiệu quả của các cơ sở xử lý, tiêu hủy chất thải. Mục tiêu chính của chiến lược là giảm lượng chất thải đổ vào các bãi chôn lấp và tăng tỷ lệ tái chế, góp phần bảo vệ môi trường bền vững.

• Luật Bảo vệ môi trường

  Luật Bảo vệ Môi trường, ban hành năm 2014 và sửa đổi năm 2020, tạo ra một khung pháp lý toàn diện cho công tác quản lý môi trường, trong đó có quản lý chất thải. Luật này quy định bắt buộc việc phân loại chất thải ngay tại nguồn, khuyến khích sử dụng các vật liệu thân thiện với môi trường và đưa ra các biện pháp xử phạt nghiêm khắc đối với những hành vi vi phạm. Đồng thời, luật cũng thúc đẩy sự phát triển của các công nghệ xanh và các hoạt động bền vững, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững.

• Kinh tế tuần hoàn và Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR)

  Việt Nam đang áp dụng các nguyên tắc kinh tế tuần hoàn nhằm giảm thiểu chất thải và tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên. Khái niệm Trách nhiệm Mở rộng của Nhà sản xuất (EPR) đã được lồng ghép vào các chính sách quốc gia, yêu cầu các nhà sản xuất chịu trách nhiệm xuyên suốt vòng đời sản phẩm, bao gồm cả giai đoạn xử lý và thải bỏ. Điều này khuyến khích các doanh nghiệp thiết kế sản phẩm thân thiện hơn với môi trường, dễ tái chế và giảm thiểu tác động tiêu cực đến hệ sinh thái.

Sáng kiến và những câu chuyện thành công

Một số sáng kiến và câu chuyện thành công đã làm nổi bật những bước tiến của Việt Nam trong lĩnh vực quản lý chất thải. Những sáng kiến này là sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chính phủ, doanh nghiệp tư nhân và các tổ chức phi chính phủ (NGO), cùng chung tay giải quyết những thách thức liên quan đến chất thải.

Phân loại rác thải tại nguồn

Phân loại rác tại nguồn được thí điểm thông qua các dự án tại các thành phố như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, khuyến khích các hộ gia đình và doanh nghiệp phân loại rác thải có thể tái chế từ rác hữu cơ và rác thải không thể tái chế. Hoạt động này giúp giảm lượng rác thải cần đưa đến bãi chôn lấp và tăng hiệu quả tái chế.

Dự án ” Đô thị giảm nhựa – Plastic Smart Cities” tại Việt Nam là một phần của sáng kiến toàn cầu nhằm giảm thiểu ô nhiễm nhựa tại các khu đô thị, bằng cách khuyến khích áp dụng các biện pháp bền vững và giải pháp sáng tạo. Được hỗ trợ bởi tổ chức quốc tê về Bảo tồn thiên nhiên (WWF), dự án tập trung vào việc xây dựng các mô hình quản lý rác thải nhựa hiệu quả, nhằm ngăn chặn nhựa thải xâm nhập vào các hệ sinh thái tự nhiên, đặc biệt là sông ngòi và đại dương. Đến nay, mười một địa phương tại Việt Nam đã cam kết tham gia sáng kiến này, bao gồm: thành phố Phú Quốc, Rạch Giá (tỉnh Kiên Giang), quận Thanh Khê (thành phố Đà Nẵng), thành phố Tuy Hòa (tỉnh Phú Yên), thành phố Tân An (tỉnh Long An), thành phố Huế, huyện A Lưới (tỉnh Thừa Thiên – Huế), thành phố Hà Tĩnh (tỉnh Hà Tĩnh), huyện Côn Đảo (tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu), thành phố Đồng Hới (tỉnh Quảng Bình) và Cù Lao Chàm (tỉnh Quảng Nam). Các địa phương này đang tích cực triển khai các chiến lược giảm thiểu rác thải nhựa và cải thiện hệ thống quản lý chất thải. Dự án đánh dấu một bước tiến quan trọng trong hành trình hướng tới mục tiêu giảm thiểu ô nhiễm nhựa và xây dựng một môi trường đô thị bền vững hơn tại Việt Nam.

Quan hệ đối tác công tư (PPP)

Quan hệ đối tác công tư đã đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện cơ sở hạ tầng quản lý chất thải. Ví dụ, một số nhà máy chuyển đổi chất thải thành năng lượng (WtE) đã được thành lập thông qua sự hợp tác giữa chính phủ và các công ty tư nhân. Các nhà máy này chuyển đổi chất thải thành năng lượng, giảm việc sử dụng bãi chôn lấp và cung cấp nguồn năng lượng bền vững.